Przez okno kamienicy, czyli warszawska Praga oczami Łukasza Palkowskiego

    Jak dotychczas, film Wajdy jest pierwszym obrazem, który w pełni podejmuje temat Katynia, dlatego też tak niezmiernie ważne i  interesujące było to, w jaki sposób reżyser do niego podejdzie. Powstawały wprawdzie filmy dokumentalne, jednak były one w większości zakłamane.

    Prace nad scenariuszem rozpoczęły się jeszcze przed rokiem 89, jednak wtedy nie miały szans urzeczywistnienia. Przez lata Andrzej Wajda podchodził do tematu, nawiązując współpracę z wieloma znamienitymi pisarzami m.in. Andrzejem Mularczykiem i Włodzimierzem Odojewskim. Z powodu rozlicznych problemów i sporów, a przede wszystkim braku środków do realizacji jednak nie doszło. Dla Wajdy temat ten pozostawał jednak wciąż ważny i cały czas nosił się on z zamiarem zekranizowania opowieści o Katyniu.

    Współpraca z Mularczykiem zaowocowała powstaniem powieści Post mortem. Katyń, na której potem oparty został cały scenariusz... Reżyser nie chciał stworzyć kolejnego dokumentu, wolał opowiedzieć historię posługując się fabułą uwzględniającą pryzmat indywidualnych spojrzeń. Sam powiedział: "Dlatego widzę mój przyszły film o Katyniu jako opowieść o rodzinie rozłączonej na zawsze, o wielkich złudzeniach i brutalnej prawdzie katyńskiej zbrodni. Słowem, film o indywidualnym cierpieniu, które wywołuje obrazy mające znacznie większą uczuciową pojemność niż historyczne fakty."

Warszawa. Praga Północ. Porzucony przez dziewczynę, pozostający bez stałej pracy i operujący dość niską sumą pieniędzy na koncie fotograf Marcin (Marcin Kwaśny) rozpaczliwie szuka schronienia. Nie tyle wybór, co konieczność skłaniają go do wynajęcia lokum w jednej z zapadłych praskich kamienic. W kilka minut dostaje też tam pierwsze zlecenie - przygotowanie kilkunastu zdjęć przedstawiających stan techniczny budynku. Mężczyzna, mając przed oczami kuszącą wizję darmowego, trzymiesięcznego pobytu w mieszkaniu, ochoczo przystaje na propozycję.

Zaczynając od ogólnych zdjęć, Marcin stopniowo narusza granicę prywatności swoich sąsiadów. Za sprawą drugiej oferty, obok zdjęć przedstawiających kompleksy budowlane, pojawiają się fotografie, na których uwiecznione zostały obserwowane z ukrycia konflikty. Sytuacje, których obiektyw aparatu nie powinien nigdy zarejestrować. Zmotywowany żądzą bogactwa młody mężczyzna posuwa się jeszcze dalej sięgając po to, co nie należy do niego.

Niewątpliwym atutem filmu są doskonałe zdjęcia, będące jednocześnie tematem całej produkcji. Z jednej strony stare i zniszczone fotografie z zakładu starszego mężczyzny-wspomnienie minionych lat, z drugiej zaś dzieła Marcina i Grzesia - odbicie Pragi XXI wieku. Pragi, w obrębie której możemy spotkać miejscowych pijaczków, budzących strach i gustujących w dresach "młodych" oraz wścibską pracownicę kiosku. Czyż nie taką opinią cieszy się dzisiaj ta jedna z najstarszych warszawskich dzielnic? Czyż nie to jest właśnie Praga Północ 2007 r.?

Reżyser filmu poddaje w wątpliwość tę kwestię. W sercach mieszkających w kamienicy alkoholików zaszczepia lojalność i dumę. Dumę, która uśpiona na czas spokoju, budzi się w najmniej oczekiwanym momencie i pozwala zrezygnować z upragnionego wina w imię wyższych celów. W połączeniu z wiernością przyjaciołom stanowi ona niezniszczalną broń, której nie jest w stanie pokonać nawet pochodzący z "lepszego towarzystwa" Marcin.

Również dziewczyna gangstera - Hanka, okazuje się kobietą wartościową i odważną, gotową bronić swojego sąsiada w obliczu niebezpieczeństwa. W tym miejscu pragnę zwrócić uwagę na znakomitą kreację Soni Bohosiewicz. Filmowa Hanka B jest kobietą atrakcyjną, aczkolwiek nie piękną. Każdy dzień wydaje się dla niej okazją do udowodnienia światu, że mimo pierwszych pojawiających się zmarszczek, wciąż jest bezapelacyjną "królową dzielnicy". Ta wydawałoby się silna kobieta zmaga się jednak z wieloma problemami. Pozwala się przede wszystkim zdominować partnerowi. Bohosiewicz stworzyła swoją postać na tyle realnie, że niekiedy ciśnie się na usta parę gorzkich słów pod adresem jej filmowego mężczyzny-Ryśka. Bo przecież, jak sama wyznaje Marcinowi, też zasługuje na szacunek, też chciałaby żyć normalnie.

Harmonię i ogólne wrażenie estetyczne burzy jednak zbyt pomyślne zakończenie filmu. Mimo licznych przeciwności losu, wszystkim postaciom, do których pałamy sympatią, udaje się nie tylko cało wyjść z opresji, ale także zmienić życie. Zdecydowanie najważniejsza jest wewnętrzna przemiana głównego bohatera - Marcina. Człowieka, który w końcowych scenach filmu stawia wszystko na jedną kartę. Jednym, "nierozważnym" posunięciem przekreśla całą swoją dotychczasowa karierę, obraca w pył to, o co walczył.

Według mnie, jest to nazbyt wyidealizowany przykład duchowej metamorfozy. Idąc w parze z nadmiarem pomyślnych zwrotów akcji tworzy ona przesłodzone, hollywoodzkie zakończenie. Końcowym odsłonom brakuje nutki dramatyzmu, drobnych skaz na upiększonych wizerunkach bohaterów. Uroku nie dodaje także pojawiająca się w tle podczas momentów zwierzeń muzyka.

W swoim filmie Palkowski pyta nas, czy warto kierować się w ocenie ludzi stereotypami. Czy o wartości człowieka decyduje to, gdzie on mieszka, jak wygląda, na jakie życie może sobie pozwolić? Po obejrzeniu, "Rezerwatu" znamy odpowiedź i historię o Pradze, jakiej nie znałam.

przygot.Ewa Strzelczak, kl. Ic w r. szk. 2007/2008